Tóm tắt nhanh: VAR là hệ thống trợ lý trọng tài qua video, giúp trọng tài chính xem lại các tình huống quan trọng về bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ và nhận diện sai cầu thủ. Người ra quyết định cuối cùng vẫn là trọng tài trên sân. Phần dưới đây đi từng ý cho những ai muốn hiểu kỹ hơn.
VAR được dùng trong những tình huống nào
VAR là viết tắt của Video Assistant Referee. Công nghệ này chỉ can thiệp vào bốn nhóm việc: xét một bàn thắng có hợp lệ không (việt vị, phạm lỗi trước đó, bóng đã ra ngoài), kiểm tra các pha dẫn tới phạt đền, đánh giá thẻ đỏ trực tiếp và xử lý trường hợp trọng tài phạt nhầm người.
Những quyết định còn lại, như thẻ vàng hay đường biên thông thường, vẫn do trọng tài chính quan sát trực tiếp. Vì thế người ta hay ví VAR như một đôi mắt phụ chứ không phải một vị trọng tài thứ hai thay thế.
Hành trình từ ý tưởng đến sân cỏ lớn
Ý tưởng xuất hiện đầu thập niên 2010, khi các sai sót của trọng tài ngày càng làm thay đổi kết quả của những trận lớn. Theo nguồn tham khảo, Hiệp hội Bóng đá Hà Lan là bên phát triển, và hệ thống được thử nghiệm từ năm 2012 ở một vài giải nội địa. Sau đó FIFA cùng IFAB phê duyệt chính thức vào năm 2016.
Lần đầu đưa vào giải quốc tế lớn là Confederations Cup, tiếp theo là World Cup 2018. Từ đó VAR lan rộng sang Champions League, Premier League, Serie A, La Liga và nhiều giải quốc nội khác. Nếu bạn muốn xem các giải này, hãy mở lịch thi đấu để biết trận nào đang diễn ra.
Hệ thống VAR gồm những gì
Phần thiết bị
- Dàn camera nhiều góc, từ khoảng 12 đến hơn 30 chiếc, có cả camera siêu chậm và góc quay 360 độ.
- Màn hình đặt ngoài đường biên để trọng tài chính xem lại ngay tại sân.
- Phòng điều khiển VAR, nơi tổ trọng tài theo dõi hình ảnh trực tiếp.
- Hệ thống bộ đàm nối trọng tài chính với tổ video.
Phần nhân sự
Tổ vận hành gồm một trọng tài VAR chính, các trợ lý VAR phụ trách phần kỹ thuật như việt vị, lỗi thô bạo hay nhận diện người, cùng một kỹ thuật viên điều khiển đoạn phát lại để chọn đúng góc quay. Cả nhóm phối hợp theo thời gian thực để khuyến nghị đến tay trọng tài chính càng nhanh càng tốt.
Quy trình bốn bước khi có tình huống nghi vấn
Khi có pha bóng có thể là lỗi rõ ràng hoặc bị bỏ sót nghiêm trọng, trọng tài chính có thể tạm dừng, hoặc tổ VAR tự rà soát. Tổ video xem lại từ nhiều góc, nếu phát hiện sai sót rõ ràng sẽ báo qua bộ đàm.
Lúc này trọng tài chính có hai lựa chọn: giữ nguyên quyết định gốc nếu tổ video không thấy lỗi nghiêm trọng, hoặc ra màn hình ngoài đường biên để tự xem lại. Sau cùng, chính trọng tài chính đưa ra quyết định chung cuộc, có thể giữ nguyên, thay đổi hay hủy pha bóng, rồi trận đấu được nối lại theo luật.
Mặt lợi của VAR
Thứ nhất, trọng tài có thêm công cụ khi gặp pha bóng bị che khuất hoặc diễn ra quá nhanh, nhờ vậy giảm nguy cơ sai lầm nghiêm trọng. Thứ hai, những quyết định như việt vị hay phạt đền vốn dễ gây căng thẳng giữa cầu thủ, huấn luyện viên và khán giả, nên việc kiểm chứng khách quan giúp hạ nhiệt phần nào. Thứ ba, kết quả trận trở nên đáng tin hơn vì hạn chế những bàn thắng không hợp lệ hay những quả phạt oan.
Mặt trái khiến VAR bị chê
Điểm trừ lớn nhất là làm gián đoạn nhịp trận đấu. Mỗi lần dừng để xem lại, bầu không khí đang lên cao bị chững lại, ảnh hưởng đến cả cầu thủ lẫn người xem tại nhà.
Thứ hai là nguy cơ trọng tài trở nên thiếu chủ động, phụ thuộc vào video đến mức ngần ngại tự quyết. Thứ ba, dù có hình ảnh, việc đánh giá mức độ va chạm hay tính cố ý vẫn là nhận định của con người, nên tranh cãi không bao giờ biến mất hoàn toàn.
Những tình huống từng gây tranh luận
- World Cup 2018, Pháp gặp Úc: sau khi xem lại, trọng tài thổi phạt đền cho Pháp vì pha vào bóng với Griezmann. Một số người cho rằng đúng luật, số khác thấy va chạm quá nhẹ.
- Champions League 2019, Man City gặp Tottenham: bàn thắng của Sterling ở phút bù giờ bị hủy vì Aguero được xác định việt vị trước đó.
- Euro 2020, Anh gặp Đan Mạch: quả phạt đền sau pha ngã của Sterling bị nhiều chuyên gia cho là chưa đủ thuyết phục dù VAR xác nhận có va chạm.
- Premier League: không ít bàn thắng bị loại do việt vị chỉ bằng mũi giày hoặc cánh tay, khiến nhiều người tiếc cho cảm xúc của trận đấu.
Nếu muốn nghe thêm những cuộc tranh luận quanh các pha như vậy, mục nhận định và tin bóng đá thường có bài phân tích sau trận. Còn khi cần xem lại một tình huống cụ thể, bạn có thể tìm trong highlights.
Nên nhìn VAR như thế nào cho công bằng
VAR không loại bỏ hoàn toàn sai sót và cũng chẳng thể làm bóng đá hết tranh cãi. Thứ nó làm được là thu hẹp những lỗi quá rõ, để kết quả phản ánh đúng hơn diễn biến trên sân. Khi theo dõi các trận trên trang trực tiếp, hãy thử nhìn từng lần dừng như một bước kiểm tra chứ không phải sự chen ngang, bạn sẽ thấy thoải mái hơn nhiều.
Với người mới, cách dễ nhất để làm quen là chú ý tín hiệu ô vuông mà trọng tài vẽ trong không khí và theo dõi lời giải thích của bình luận viên. Chỉ sau vài trận, bạn sẽ đọc được ngay trọng tài đang xem lại việt vị, phạt đền hay một pha phạm lỗi.
Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.
Bình luận